Выступленне Пасла Рэспублікі Беларусь пры Святым Прастоле Ю.Амбразевіча ў рамках Канферэнцыі «Дзень памяці ахвяр генацыду савецкага народа: ад Плана голаду да Генеральнага плана «Ост»
14.04.2026 г.Выступ:
Гістарычная памяць — падмурак суверэнітэту і свету.
Паважаныя калегі, сябры!
Беларусь панесла ў Другой сусветнай вайне незаменныя страты.
Паводле дадзеных Генеральнай пракуратуры, якія атрымліваюцца падчас расследаванняў крымінальнай справы аб генацыдзе беларускага народа, узбуджанай у красавіку 2021 года) маштабы ахвяр Вялікай айчыннай вайны на тэрыторыі Рэспублікі апынуліся значна вышэй, чым раней лічылася.
Асноўныя лічбы на красавік 2026 года, як заяўляюць у пракуратуры:
Ахвярамі генацыду сталі не менш як 3 млн. чалавек.
Па ацэнках дэмографаў, без генацыду насельніцтва Беларусі сёння магло б быць у два разы больш.
Устаноўлена, што фашысты спалілі і знішчылі больш за 12800 сёл і вёсак, што значна вышэй, чым папярэдняя лічба ў 9200 населеных пунктаў. З іх 290 вёсак падзялілі долю сусветна вядомай Хатыні.
Народная гаспадарка ляжала ў руінах: знішчаны ўсе буйныя электрастанцыі, заводы, 90 працэнтаў чыгуначнага палатна і жылога фонду гарадоў.
Разлікі ўрада Беларусі ацэньваюць урон у сённяшніх цэнах у памеры 43 800 тон золата або звыш 6 трыльёнаў долараў ЗША. І гэта без уліку страчаных культурных каштоўнасцяў.
Планы гітлераўцаў у дачыненні да Беларусі былі жахлівыя: паводле генеральнага плана «Ост», меркавалася знішчыць да 75 працэнтаў беларускага насельніцтва, а астатніх выселіць ці анямечыць. Нашу зямлю хацелі зрабіць калоніяй для рассялення германскіх перасяленцаў.
Дзеянні фашыстаў адрозніваліся зверскай метадычнасцю. На тэрыторыі Беларусі дзейнічала больш за 570 лагераў смерці і гета. У Трасцянцы — чацвёртым па маштабе пасля Асвенцыма, Майданека і Трэблінкі — як кажуць новыя лічбы расследавання знішчана больш за 500 тысяч чалавек. Многія карныя аперацыі, суправаджаліся татальным спаленнем вёсак, расстрэламі мірных жыхароў, катаваннямі ваеннапалонных і угонам у рабства.
Больш за 7300 вязняў канцлагераў, дапытаных Генеральнай пракуратурай за апошнія некалькі гадоў, адкрылі ў Беларусі больш за 300 раней невядомых месцаў масавых пахаванняў.
Нюрнбергскі працэс назаўжды асудзіў нацызм, прызнаў яго злачынствы супраць чалавечнасці. Савецкія суды і трыбуналы працягнулі гэтую працу, прыцягваючы карнікаў да адказнасці. Менавіта тады была ўсталявана бясспрэчная праўда: вайна супраць савецкага народа — гэта вайна на знішчэнне.
Аднак сёння ў Еўропе нарастаюць небяспечныя тэндэнцыі да перагляду прычын Другой сусветнай вайны, да перакладання адказнасці з нацыстаў на СССР. Спрабуюць зраўнаваць пераможцаў і катаў, зносяць помнікі савецкім воінам-вызваліцелям, гераізуюць калабарацыяністаў. Гэта не проста гістарычныя маніпуляцыі — гэта праца па дэманізацыі нашага мінулага і нашага сапраўднага ў рамках інфармацыйнай вайны ў мэтах дыскрэдытацыі палітычнага кіраўніцтва дзяржавы, палітычнага ладу краіны, стварэння комплексу непаўнавартаснасці і віны ў сучасных пакаленняў.
Таму недапушчэнне перагляду вынікаў вайны — пытанне нацыянальнай бяспекі. Мы абавязаны захаваць гістарычную памяць у школах, універсітэтах, медыях. Моладзь павінна ведаць рашэнні Нюрнберга як непарушны юрыдычны і маральны арыенцір.
Менавіта для гэтага ў Беларусі прыняты закон аб генацыдзе беларускага народа. Ён не толькі юрыдычна прызнае планавае знішчэнне нашых грамадзян актам генацыду, але і ўводзіць крымінальную адказнасць за публічнае адмаўленне гэтых фактаў. Гэта палітычны, прававы і маральны акт, які абараняе нашую ідэнтычнасць.
У Канстытуцыю Беларусі ўнесены змены аб абароне гістарычнай праўды і памяці аб ахвярах і подзвігу савецкага народа. Гэта фундаментальная норма, якая забараняе фальсіфікацыю гісторыі і рэабілітацыю нацызму.
Вельмі важна, каб падобныя законы прымалі і іншыя краіны, найперш, антыгітлераўскай кааліцыі. У сувязі з гэтым мы вітаем прыняцце аналагічнага закона Расійскай Федэрацыі. Упэўнены, што гэты закон умацуе беларуска-расійскае ўзаемадзеянне па тэматыцы захавання гістарычнай памяці і праўды, якое, хачу падкрэсліць, ужо многія гады вядзецца, у прыватнасці паміж МЗС нашых дзяржаў, а таксама па лініі расследавання крымінальнай справы аб генацыдзе і ў рамках узаемадзеяння паміж архівамі розных ведамстваў.
Толькі сумеснымі намаганнямі мы захаваем праўду аб вайне, яе ахвярах і пераможцах.
Не менш важна захоўваць кожны помнік воіну-вызваліцелю, кожнае мемарыяльнае пахаванне, кожны абеліск ахвярам фашысцкіх зверстваў. Гэта не проста камяні — гэта наша сумленне.
Патрэбны нацыянальныя і міжнародныя мерапрыемствы, канферэнцыі, круглыя сталы, каб увесь час падтрымліваць грамадскую ўвагу да недапушчальнасці перагляду гісторыі. Толькі так мы можам супрацьстаяць хлусні.
У сувязі з гэтым мы вітаем пастаянны ўдзел прадстаўнікоў Італіі ў штогадовай Міжнароднай канферэнцыі, прымеркаванай да прыняцця Канвенцыі ААН аб папярэджанні злачынства генацыду і пакарання за яго, якая праходзіць у Мінску.
У комплексе гэтыя дзеянні — адукацыя і асвета, захаванне помнікаў, законы аб генацыдзе, кон
